Şiirdeki uyuyamama fiziksel bir uykusuzluk değil; sanki şairin zihni ancak bir şeyi tamamladığında, anlamlandırdığında veya müdahale ettiğinde susabilecek.
İlk kıtalarda bu huzursuzluk hayalî ve masalsı bir biçimde anlatılmiş

“Yıldızları koparıp gökyüzünden,
Sıra sıra dizmeyince yatamam.”
Şaire gökyüzünü olduğu gibi kabul etmiyor; yıldızları söküyor, ayı indiriyor, onu yıkayıp kuyuya saklıyor. Bu, bana dünyayı yeniden düzenleme ihtiyacını düşündürüyor. Gerçek hayatın karmaşası karşısında şair kendi âlemini kuruyor.

Üçüncü ve dördüncü kıtalarda hayal daha da büyüyor. Bir tayın üstünde suyun üzerinde gitmek, okyanusun üzerinde cirit atmak, dünyayı top gibi atıp tutmak…
Burada şaire kendisini sınırsız ve özgür hissediyor. Fakat bu özgürlüğün altında bir huzursuzluk da var. Dünyayı dolaşmak bile yetmiyor:

“Toprak olup tozmayınca yatamam.”
Sanki hiçbir yere ait olmadan, sürekli hareket ederek bir cevap arıyor. Bu yüzden şiirde gezginlik, arayış ve tamamlanamamışlık duygusu çok güçlü.
Sonra şiir içeriye dönüyor

Beşinci kıtayla birlikte dış dünyanın fantastik görüntüleri yerini doğrudan gönül dünyasına bırakmış

“Gönülden geçeni bir bir yazarım,
Hece hece, harf harf kuyu kazarım.”
Burada çok güzel bir dönüş var. Başta gökyüzünü, ayı, okyanusu kurcalayan kişi, artık kendi gönlünü kazıyor.

“Hüzün tezgâhını kurar bozarım” ve özellikle:
“Çeşm-i yaşım sızmayınca yatamam.”
dizesi şiirin duygusal merkezlerinden biri. Şairenin ağlaması bile bir rahatlama biçimi. Yani gözyaşı burada zayıflık değil, içte biriken yükün boşalması.

Altıncı kıtada şiirin duygusu burada değişiyor. Önceki kıtalarda hayal, merak ve hüzün varken artık adalet duygusu ve öfke öne çıkıyor,
“Mazluma zulmeder lağım faresi,
Vura vura ezmeyince yatamam.”

Şaire yalnızca kendi acısıyla ilgilenmiyor; mazlumun uğradığı zulme de tepki duyuyor. Dolayısıyla şiirin özünde bir vicdan duygusu var. “Yatamamak”, bu kez vicdanın rahat etmemesi anlamına geliyor.

Son kıta: belirsizlik ve bekleyiş
Finalde ise şiir bütün bu duyguları tek bir noktada topluyor:
“Nûrfânî’yim, güneş bekler ufukta…”
Güneş burada bana umut, cevap, aydınlanma ve geleceği çağrıştırıyor. Ama güneş henüz doğmamış. Ufukta “varlar” ve “yoklar” var; geçmiş ile gelecek arasında bir belirsizlik bulunuyor.
Ve şiir şu duyguyla kapanıyor:
“Bu gizemi çözmeyince yatamam.

bence şiirin bütününü açıklayan dize. Şairin derdi aslında uyumak değil; anlamak. Dünyayı, insanı, acıyı, zulmü, kendi gönlünü ve geleceği anlamadan zihni susmuyor.
Velhasıl

tek cümleyle ifade etmem gerekirse: “Gönlü ve vicdanı susmayan bir insanın, dünyayı anlamlandırma çabası.”

Sevgiler