Hanımeli, Caprifoliaceae familyasının Lonicera cinsinde yer alan kemerli çalılar ve sarmaşıklar gurubundandır. Bu cins, Kuzey Amerika, Avrasya ve Kuzey Afrika’nın kuzey enlemlerine özgü 158 türü vardır. Yaygın olarak bilinen türler arasında Lonicera periclymenum (hanımeli veya sarmaşık), Lonicera japonica (Japon hanımeli, beyaz hanımeli veya Çin hanımeli) ve Lonicera sempervirens (mercan hanımeli, trompet hanımeli veya sarmaşık hanımeli) bulunur. L. japonica , Kuzey Amerika, Avrupa, Güney Amerika, Yeni Zelanda, Avustralya ve Afrika’nın bazı bölgelerinde önemli bir zararlı olarak kabul edilen oldukça istilacı bir türdür .
Bazı türleri oldukça hoş kokulu ve renklidir, bu nedenle süs bahçe bitkisi olarak yetiştirilirler. Kuzey Amerika’da, özellikle L. sempervirens ve L. ciliosa (turuncu hanımeli) çiçeklerine sinek kuşları ilgi duyar . Hanımeli adını, tüp şeklindeki çiçeklerinden elde edilebilen yenilebilir tatlı nektardan alır. [Lonicera adı , Rönesans botanisti Adam Lonicer’den gelmektedir .
Lonicera türlerinin çoğu dayanıklı , sarmaşık tırmanıcıdır ; az bir kısmı ise çalı formundadır . Bazı türler ( Himalaya eteklerinden Lonicera hildebrandiana ve Akdeniz’den L. etrusca dahil) hassastır ve yalnızca subtropikal bölgelerde dışarıda yetiştirilebilir. Yapraklar karşılıklı, basit oval, 1–10 cm (0,39–3,94 inç) uzunluğundadır; çoğu yaprak dökendir ancak bazıları yaprak dökmeyendir .
Türlerin çoğunun tatlı kokulu, iki taraflı simetrik çiçekleri vardır ve bu çiçekler tatlı, yenilebilir bir nektar üretir ; çoğu çiçek ikişerli kümeler halinde bulunur (bu nedenle bazı Kuzey Amerika türleri için "ikiz meyve" olarak da bilinir ). Hem çalı hem de sarmaşık türlerinin güçlü lifli gövdeleri vardır ve bu gövdeler bağlama ve tekstil işlerinde kullanılmıştır.
Meyve, birkaç tohum içeren kırmızı, mavi veya siyah, küresel veya uzunlamasına bir meyvedir ; çoğu türde meyveler hafif zehirlidir , ancak birkaçında (özellikle Lonicera caerulea ) yenilebilir ve ev kullanımı ve ticaret için yetiştirilir. Çoğu hanımeli meyvesi yaban hayatı için çekicidir, bu da L. japonica ve L. maackii gibi türlerin doğal yaşam alanlarının dışına istilacı bir şekilde yayılmasına yol açmıştır.
DUVAR ÖRTME, DUVAR KAPLAMA
Hanımeliler, çirkin duvarları ve müştemilatları örtme yetenekleri, yaz başlarında bol miktarda tüp şeklinde çiçekleri ve birçok çeşidinin yoğun kokusu nedeniyle bahçe bitkisi olarak değerlidir. Dayanıklı tırmanıcı türlerin köklerinin gölgede, çiçekli tepelerinin ise güneş ışığında veya çok hafif gölgede olması gerekir. Çeşitler, oldukça büyük boyutlara ulaşabildikleri için dikkatlice seçilmelidir. Yoğun, küçük yapraklı L. nitida’nın kültivarları alçak, dar çitler olarak kullanılır

HANIMELLERİ
Bilmem kokusunu, sevmeyen var mı
Nazik ve de şıktır, hanım elleri
Yaşadığı yerler, onlara dar mı
Özel sarmaşıktır, hanım elleri

O hoş kokusunu, bir yerde toplar
Binadan binaya, yol bulur hoplar
Bütün duvarları, sevgiyle kaplar
Örtmeye aşıktır, hanım elleri

Ayrı güzelliktir, baharı yazı
Her yerde, her zaman, alırken hazzı
Kokulu çiçeği, mest eder bizi
Çiçeğe, beşiktir, hanım elleri

Çay olur çiçeği, şifa içene
Zehirsiz meyvesi, fayda seçene
Farklı bir görsellik, gelip geçene
Sevgiye ışıktır, hanım elleri

Lifleri, gövdesi, tektil de özel
İp olur bazen de, bağlar ne güzel
Yaprağını döker, değince gazel
Bazen de maşuktur, hanım elleri

Bazıları ise, yaprağın dökmez
Kök gölgeden, çiçek, güneşten bıkmaz
Kokusundan bizi, mahrum bırakmaz
Bahçeye eşiktir, hanım elleri

Lüzumsuz, güzellik, efsanesidir
Bahçenin, balkonun, hoş bir süsüdür
Bahçe ve parklarda, süs bitkisidir
Bal dolu kaşıktır, hanım elleri

Sadık DAĞDEVİREN
Aşık LÜZUMSUZ