Hâmûş, Osmanlıca ve Farsça kökenli bir kelimedir. Temel anlamı “susmuş, sessiz, sükût etmiş” demektir.
Kelimenin kökü Farsça ḥâmūštur ve “konuşmayan, dili tutulmuş, sessizliğe bürünmüş” anlam alanına sahiptir. Osmanlı Türkçesinde hem günlük hem de edebî–tasavvufî bağlamlarda kullanılmıştır.
Anlam katmanları şu şekilde özetlenebilir:
• Dilini tutmuş, suskun
• Sessizliğe çekilmiş
• Sözden vazgeçmiş
• Tasavvufî bağlamda: Hakikat karşısında susmayı seçen, “sükût makamında” olan
Tasavvufta hâmûş, sıradan bir suskunluk değildir. Bilerek ve isteyerek susmayı, nefsin gürültüsünden uzaklaşmayı ve hakikati sözle değil hâl ile idrak etmeyi ifade eder. Bu nedenle özellikle Mevlevî ve genel sûfî literatürde derin bir anlam taşır.
Edebî bir kullanım örneği:
“Dilim hâmûş kaldı, hâlim konuştu.”
Günümüz Türkçesinde nadiren kullanılmakla birlikte, şiir, deneme ve tasavvuf metinlerinde hâlâ güçlü bir anlam değeri taşır.