1946 yılının soğuk bir kış gününde, Mahabad sokaklarında yeni bir umut filizlenmişti. Kürtler, yüzyıllardır süregelen dağınıklığın ve sahipsizliğin ortasında, kendi kaderlerini tayin edebilecekleri bir yönetim kurduklarını ilan ettiler: Mahabad Kürt Cumhuriyeti. Bu, sadece bir siyasi oluşum değil; aynı zamanda bir halkın “biz de varız” deme çığlığıydı.
Bu cumhuriyetin başında, halkının inancını ve umudunu temsil eden Qazi Muhammad vardı. Ancak bu umut, baştan itibaren kırılgan bir zemine dayanıyordu. Büyük güçlerin gölgesinde doğmuştu; özellikle Sovyetler Birliği desteğiyle ayakta duruyordu. Fakat tarih, Kürtler için çoğu zaman aynı acı gerçeği tekrar eder: destekler geçicidir, yalnızlık kalıcı.
Sovyetler bölgeden çekildiğinde, Mahabad da kaderiyle baş başa kaldı. Ne uluslararası toplumdan güçlü bir destek geldi ne de bölgesel dengeler bu küçük cumhuriyetin yaşamasına izin verdi. İran ordusu şehre girdiğinde, sadece bir yönetim değil; bir umut da yıkıldı. Qazi Muhammad’ın idamı, bir liderin sonu olmanın ötesinde, bir halkın hayallerine vurulan ağır bir darbe oldu.
Mahabad’ın hikâyesi, Kürtlerin tarih boyunca yaşadığı yalnızlığın bir özeti gibidir. Dağların arasında sıkışmış bir halk; büyük devletlerin çıkar hesapları arasında çoğu zaman unutulmuş, kimi zaman kullanılmış, ama nadiren gerçekten sahiplenilmiş. Her defasında kendi kaderini yazmaya çalışmış, fakat her defasında dış güçlerin çizdiği sınırların içinde kalmaya zorlanmıştır.
Bu yalnızlık, sadece siyasi değil; aynı zamanda derin bir duygusal mirastır. Bir halkın sürekli olarak “yarım kalmışlık” hissiyle yaşaması, umutlarını temkinli kurmasına neden olur. Mahabad, işte bu yüzden sadece geçmişte kalmış bir deneyim değil; bugün hâlâ Kürt hafızasında canlı olan bir semboldür.
Belki de Mahabad’ın en büyük mirası, başarısızlığı değil; o kısa süre içinde bile bir halkın kendi kimliğiyle var olabileceğini göstermesidir. Ama aynı zamanda şu soruyu da hep canlı tutar: Bir halk, ne zamana kadar kendi hikâyesini tek başına yazmak zorunda kalacak?