Asıl mı Üstündür, Terbiye mi?

Bir zamanlar bir padişah ile veziri arasında derin bir tartışma yaşanır.

Padişah sorar:

— Söyle vezir, asıl mı üstündür, terbiye mi?

Vezir hiç düşünmeden cevap verir:

— Asıl üstündür hünkârım.

Padişah kaşlarını çatar.

— Hayır vezir, terbiye üstündür. Eğitim ve öğretim her şeyden önce gelir.

Vezir saygıyla eğilir fakat fikrinden vazgeçmez:

— Padişahım, hiç terbiye aslı geçer mi?

Bu söz üzerine padişah bir plan yapar.

— Öyleyse iki hafta sonra saraya misafirim ol. Sana terbiyenin nasıl üstün olduğunu göstereceğim.

Vezir kabul eder ve ayrılır.
________________________________________
İki Haftalık Hazırlık

Padişah bu süre içinde bir kediye öyle bir eğitim verir ki gören hayret eder. Kediye, iki ayağı üzerinde yürümeyi ve ön patileriyle kahve tepsisini tutarak misafire servis yapmayı öğretir. Günlerce sabırla çalıştırır, tekrar ettirir, ödüllendirir.

Nihayet iki hafta geçer.

Vezir saraya gelir. Padişah ile karşılıklı otururlar. Sohbet başlar.

Tam o sırada kapı aralanır.

Herkesi şaşkına çeviren bir manzara belirir:
Bir kedi, iki ayağının üzerinde yürüyerek, ön patileriyle tuttuğu tepsi içinde iki fincan kahveyi zarifçe taşımaktadır.

Kedi ağır adımlarla yaklaşır. Önce padişaha, sonra vezire kahveyi sunar.

Padişah gururla gülümser:

— Gördün mü vezir? Terbiye üstündür. Bak, bir hayvana bile neler öğrettik.

Vezir sakindir. Kahvesinden bir yudum alır ve yine aynı cümleyi kurar:

— Hünkârım, asıl üstündür. Yarın yine geleyim ve asılın üstün olduğunu size ispat edeyim.

Padişah şaşırır.

— Yarın yine gel. Aslın üstünlüğünü ispat edeceğim diyorsan, görelim bakalım.
________________________________________
Ertesi Gün

Vezir ertesi gün saraya gelirken cebine küçük bir fare koymuştur.
Yine karşılıklı otururlar. Sohbet başlar.

Kapı açılır.

Kedi yine iki ayağı üzerinde, tepsiyle birlikte salona girer. Herkes hayranlıkla izler.

Tam kedi kahveleri sunmak üzereyken vezir cebinden fareyi bırakır.

Bir anlık sessizlik…

Sonra içgüdünün sesi.

Kedi tepsiyi havaya fırlatır. Fincanlar devrilir. Kahveler padişahın ve vezirin üzerine dökülür.

Kedi ise tüm eğitimini unutmuş, farenin peşinde hızla uzaklaşmıştır.

Salonda derin bir sessizlik olur.

Vezir sakince padişaha döner:

— Gördünüz mü hünkârım? Asıl üstündür.

Padişah başını sallar.

— Haklısın vezir… Gözümle gördüm. Demek ki hayvana ne öğretirsen öğret, aslı ağır basar.
________________________________________
Kıssadan Hisse

Doğa ve İçgüdü:
Bu kıssa bize sadece bir kedi hikayesi değil, varoluşsal bir gerçeği anlatır:
Eğitim güçlüdür. Terbiye değerlidir.
Fakat doğa, yani asıl, çoğu zaman en kritik anda kendini gösterir.
Hayvan ne kadar eğitilirse eğitilsin, içgüdüsü pusudadır. Fırsatını bulduğunda fıtratına döner. Bu yüzden doğanın gerçeğini inkâr etmek, akıllıca değildir.

Hayvan ne kadar eğitilirse eğitilsin, fıtratındaki o vahşi damar her zaman pusudadır. Bu sebeple; evimizdeki en "eğitimli" dediğimiz hayvanla bile küçük çocuklarımızı asla yalnız bırakmamalıyız. Sonradan gelen pişmanlık, fıtratın gerçeğini değiştirmez.

İnsan ve İrade:
Hayvan içgüdüsünün kölesidir. İnsan ise, içgüdülerini fark edip onları aklıyla ve vicdanıyla yönetebilen tek varlıktır.
Hayvan içgüdüsüne yenik düşer. İçgüdüsünü yönetme yeteneğine sahip değildir.
İnsan ise içgüdüsünü fark edip her yaratıktan üstün olan aklıyla onu yönetme yeteneğine sahiptir.

Unutmayalım ki; Terbiye dıştaki ciladır, asalet ise içteki cevherdir. Cila dökülür, ama cevher baki kalır.

Hiçbir zaman, küçük çocuğunuzu evde eğitimli diye bir köpekle veya diğer bir hayvanla asla yalnız bırakmayınız. Sonradan pişmanlık fayda etmez.

Unutmayın ki, Katranı kaynatmayla olmaz şeker, cinsine tükürdüğüm cinsine çeker.

Her hayvanın yaratılışı ne ise, ilk fırsatta onu uygulamaya koyar.

Ancak burada insan için ayrı bir kapı açılır. Hayvan sadece içgüdülerinin sesini dinler; oysa insan, doğuştan sahip olduğu aklını, vicdanını ve en büyük ilacı olan sabrını kullanarak nefsine dur diyebilen yegâne varlıktır.

İşte insanı insan yapan da budur.

Salim Şengül