Afet İnce Kırat
789 şiiri ve 131 yazısı kayıtlı Takip Et

Örneklerle cinas çeşitleri





Şiirde kafiyenin önemini hepimiz biliyoruz. Kafiyeyi de güçlü kılmak için çeşitli cinaslardan faydalanmak gerektiğini düşündüğüm için cinas konusuyla yazı dizilerime devam etmek istedim. Daha önce kısaca değinmiştik cinasa...

Cinas konusunu biraz daha açalım istiyorum. Cinas; şekil ve söyleniş bakımından aynı (sesdeş) anlamları farklı iki kelimeyi şiirde bir araya getirmek veya kafiye olarak kullanmaktır.

Cinas edebiyatçılarımız tarafından neredeyse tek harfe kadar indirgeyerek çeşitlere ayrılmıştır. Cinas çeşitlerini bir açalım:

Cinas önce iki gruba ayrılır:

1- Tam cinas

2- Yarı cinas

1- Tam cinas: kelimelerin her yönüyle birbirine uygun olması sonucu meydana gelen cinastır. A- harflerin uygunluğu, B- harflerin sıralarının uygunluğu, C- harf sayılarının uygunluğu, D- harflerin okunuşlarının uygunluğu ( hala ve hâlâ tam cinas olamaz)

“Onsuz da geçer günler, vuslat yakındır” derdim

Sonsuzda hapsedildim bitmedi arttı derdim.

Beyitteki DERDİM sözcüğü tam cinastır. Zira birisinde demek fiili varken diğerinin aslı dert sözcüğüdür.

Tam cinas basit ve mürekkep olmak üzere ikiye ayrılır.

1- Basit cinas; tek kelime ile yapılan cinastır.

“Ferim sensin” demiştim düzen kurdum kuralı

Neferim sensin bil ki budur aşkın kuralı.

Beyitteki “kuralı” basit cinasa örnektir. Birisi kurmak fiilinin türemişi diğer kural kaide anlamındadır. Bir kelimenin değişik anlamları ile yapılan cinasa basit cinas diyoruz.

2- Mürekkep cinas; cinaslı kelimelerden birisi iki kelime veya fazlasından oluşmuşsa bu cinaslar mürekkep cinas adını alır.

Bulutlardan süzülen ya yağmurdum ya kardım

Bereket versin diye Yaratana yakardım.

“Ya kardım, ve yakardım” mürekkep cinastır.

Mürekkep cinas kelimelerin imlasına göre üçe ayrılır:

a) müteşabih cinas

b) mefruk cinas

b) merfû cinas

MÜTEŞEBBİH CİNAS:

Yazılışı ve okunuşu aynı olan kelimelerden meydana gelen cinas çeşididir. Bu çeşitlendirme arap harfleriyle yazıldığında belirir. Sadece bilgi olsun diye verdim.

MEFRUK CİNAS:

İmlası farklı okunuşu aynı olan kelimelerden meydana gelen cinas türüdür.

Sal artık coşkun suya hırs ve kin sandalını
Al yeni baştan yeşert kırmaz insan dalını.

Aynı örnekte gördüğümüz gibi okurken vurgu güzel yapılmazsa fark anlaşılmayabilir, ancak yazılışları farklıdır.

MEFRU CİNAS: bir adı da yamalı cinastır. Cinaslı kelimelerden birisi bir başka kelimenin eklenmesiyle meydana gelir.

Neden değer vermedim olmalıydı baş tacım

Hançer gibi saplandı içimde büyür acım

Kendi olmasa bile gölgesine muhtacım

İstemeden acaba defterini mi dürdüm?

“ büyür acım ve muhtacım” acım sözcüğüne eklenen “muht”eki ile ikincisinde “muhtacım” cinas meydana gelmiştir.

TAM CİNAS: kelimelerin anlam yönünden kullanışlarına göre ikiye ayrılır. 1- MÜMASİL CİNAS 2- MÜSTEVFA CİNAS

1- MÜMASİL CİNAS:cinaslı kelimelerin anlam yönünden aynı kelime çeşidinden olmalarıdır. Birisi isimse diğeri de isim, birisi fiilse diğeri de fiil olmalıdır.

Sen ey! Kara karanın üzgün ve bahtsız kızı

Olanaksız kurtulmak istersen bağır, bağır.

Çamurlarda sürünür kaderinin yıldızı

Sesini duyar mı ki göklerden umut çağır.

Dörtlükteki 1.si bir renk adıdır,2. si toprak anlamında karadır. Aynı örnek fiillerle de verilebilir.

2- MÜSTEVFA CİNAS: söz konusu kelimelerin birisi isimken diğeri fiildir bu çeşitte.

Doğan güneşim sendin yüreğimden kanadım

Boğan sensizlikteyim kırık kolum kanadım.

1. kanadım; kanamaktan türemiştir. 2. kanadım; kanat isminden türemiştir.

3- 3-YARI CİNAS: tam cinasta olduğu gibi dört yönden de uygunluk yaksa yarı cinas meydana gelir.( . A- harflerin uygunluğu, B- harflerin sıralarının uygunluğu, C- harf sayılarının uygunluğu, D- harflerin okunuşlarının uygunluğu) tam cinasta bu dört unsurun varlığı aranırken yarı cinasta herhangi birisinin yokluğu aranır.

Yarı cinası önce dörde ayırırız.

A-LAHİK CİNAS: kelimelerde sadece bir harfin uyumsuzluğu sonucu kabul edilen cinas çeşididir.

Fırtına mı yakmıştı, gözünden hüzün damlar

Sırtına mı yüklenmiş buluttan düşen gamlar?

Beyitteki fırtına ve sırtına lahik cinası meydana getirir.

B-NOKSAN CİNAS: cinas yapılan kelimelerde harflerin sayıları bakımından uyumsuzluk varsa noksan cinas meydana gelir. Bu uyumsuzlukta üç ihtimal vardır:

a) Mutarraf cinas: cinaslı kelimelerden birisinin başında fazla bir harf vardır.

Sesin duyulmasa da el sallarsın uzaktan

Kesin kahroldum artık kurtulamam tuzaktan.

“Tuzaktan” ve “uzaktan” da olduğu gibi.

b)Müşevveş cinas:fazla harf kelimenin ortasında ise bu cinas türü meydana gelir.

İlcâ-yı fart-ı fâka ile ettim iltica….İsmail Safa

İlcâ;mecbur etme, iltica; sığınma

c)Müzeyyel cinas: kelimelerin birisinin sonunda fazla harf vardır. Tabi ki bu cinas kafiye olarak kullanılmaz, cümle arasında veya sadece nesirde kullanılır.

C- MUHARREF CİNAS: eski harflerle aynı şekilde yazılan ama okunuşu uymayan cinas türüdür. Bu zamanımızda gerekli değildir.

D- HAT CİNASI: eski harflerin noktalı veya noktasız benzerleriyle yapılan cinastır. Bu cinas türü de zamanımıza uygun değildir sadece bilgi olsun diye açıkladım.

E- MÜKERRER CİNAS:bir kelimenin son hecelerini taşıyan başka bir kelimeyi ona cinas olacak şekilde kullanmaktır.

Harabe hayallerden heyhat kıvrandım, yandım

Hakikati görmedim şimdi utandım, yandım.

kıvrandım, yandım ve utandım, yandım.

İlham büyüsüne kapıldım kandım

Sevgiyi unuttum hep onu andım

Vuslat ateşiyle yandıkça yandım

Umuda yön veren mihmandım sandım

Cinas edebi bir terimdir. Kafiye ile karıştırmamak gerekir. Nesirde de, cümle arasında da kullanılabilir. Ancak kafiye içinde cinas aranılabilir. Başarılar.

NOT: Şiir örnekleri bana aittir.

Afet Kırat

Beğen

Afet İnce Kırat
Kayıt Tarihi:14 Şubat 2019 Perşembe 15:06:05

ÖRNEKLERLE CİNAS ÇEŞİTLERİ YAZISI'NA YORUM YAP
"ÖRNEKLERLE CİNAS ÇEŞİTLERİ " başlıklı yazı ile ilgili
düşüncelerinizi ve eleştirilerinizi diğer okuyucular ile paylaşın.


YORUMLAR
Hicran Aydın Akçakaya
16 Şubat 2019 Cumartesi 09:54:21
Rehberliğiniz ve öğreticiliğiniz için çok teşekkür ederim. Burayı hep bir okul gibi görmüşümdür kendi adıma siz ve bi kaç usta kalem de bu okulun öğreticileri, sayfasına girip okuyup bir şeyler öğrendiğim.
Var olun Afet abla, hakkınızı helal edin.
Saygı ve selamla.

Cevap Yaz
Ayhan Sağır
15 Şubat 2019 Cuma 00:14:15
Kıymetli hocam önce size çok teşekkür ederim hakikaten çok güzel bilgiler öğreten yazılar yayınlıyorsunuz
ben kendi adıma çok istifade ediyorum. Hatta çıktı alıp baş ucu notları yapmak istiyorum.Siz değerli hocamdan öğrenecek çok şeyim var selam ve saygılarımla efendim

Cevap Yaz
Ahmet Örnek
15 Şubat 2019 Cuma 00:04:38
Teşekkürler Afet hocam
Çok kıymetli bilgilere vakıf oluyoruz
Sayenizde...
Sağ olun var olun

Cevap Yaz
Ahmet Örnek
15 Şubat 2019 Cuma 00:02:30


Ahmet Örnek tarafından 2/15/2019 12:06:02 AM zamanında düzenlenmiştir.

Cevap Yaz
Gülüm Çamlısoy
14 Şubat 2019 Perşembe 21:48:12
Teşekkürler, sayın Afet Hocam.
Bilgiye doyduk ve takdirle okuduk, efendim.
Saygılarımla.

Cevap Yaz
mirim
14 Şubat 2019 Perşembe 21:38:15
Bilmediğim ne çok şey varmış. Emin ol defterin senden öğreneceği çok şey var.
Teşekkürler Afet abla...

Cevap Yaz
Alibaba
14 Şubat 2019 Perşembe 19:32:59
"Edebiyat defteri" konumu ve adı bakımından sizlerin varlığıyla gerçek anlamını buluyor.
Her fırsatta bilgi ve tecrübelerinizden faydalanma imkanı veriyorsunuz.
Özveri ve emeğiniz adına teşekkür ederim.
Saygılarımla.

Cevap Yaz
muhacir bozkurt
14 Şubat 2019 Perşembe 18:19:27
Şiir yazmayı sadece duygularını süslü cümlelerle kâğıda aktarmak olarak algılayan bir neslin bu tür bilgilere çok ihtiyacı var.
Emekleriniz mutlaka karşılığını bulacaktır Afet Hanım Kardeşim.
Tebrik ediyor, devamını yazabilmeniz için Rabbimden şahsınıza münhasır sıhhat ve gayret diliyorum.
Muhabbetle selâmlıyorum.

1 cevap yazılmış Cevap Yaz


Afet İnce Kırat 14 Şubat 2019 Perşembe 18:41:16
Teşekkürler hocam şimdi yazım ve yazın konusunda çalışıyorum, öğrendiklerimi paylaşacağım. Yani yazım kuralları ile yazdıklarımızın birlikte değerlendirmemiz gerekir, ufak da olsa yazım hatası şiirin edebi değerini düşürüyor toplu olarak kuralları hatırlatmak istiyorum. Saygılarımla.
Vuslâtı kelam
14 Şubat 2019 Perşembe 18:12:40
Şiirde olmazsa olmazım olan cinas kafiye..
Faydalı bir yazı.

Tesekkurler saygilar


1 cevap yazılmış Cevap Yaz


Afet İnce Kırat 14 Şubat 2019 Perşembe 18:43:24
Ben de cinası severim ancak çok az kısmını biliyoruz, normal okullarda bu ayrım yapılmadan öğretiliyor, yüksek okul düzeyindedir bu bilgiler. Bilerek yazılırsa daha başarılı olunur diye düşünüyorum. Sevgiler.
Filiz Şahin.
14 Şubat 2019 Perşembe 17:32:48
Afet abla, sen bu yazı dizisine devam edersen, ben heceye terfi ederim, ciddi ciddi faydalanıyorum, çıktı alıyorum.

selam ve saygımla

1 cevap yazılmış Cevap Yaz


Afet İnce Kırat 14 Şubat 2019 Perşembe 18:36:31
Çok sevinirim dene yardımcı olurum, sevgilerle.
Çisenti
14 Şubat 2019 Perşembe 16:09:46
Her paylaştığınız yazı, ben ve bu platformda bulunan genç arkadaşlarıma yardım ediyor. Çok teşekkür ederim . Keşke şiire ilgili olanlar ders kitabından şu da sınavda çıkıyor ezberle denilmesi yerine bize bu yazı gibi öğreten bilgiler paylaşmaları çok iyi olur. Sağolun var olun Afet hocam saygılar.

Çisenti tarafından 2/14/2019 6:38:51 PM zamanında düzenlenmiştir.

1 cevap yazılmış Cevap Yaz


Afet İnce Kırat 14 Şubat 2019 Perşembe 18:45:06
Ezbere hep karşı olmuşumdur öğrenip uygulanması gerekir, ezber kısa süreli oluyor. Özellikle örnekler verdim daha iyi öğrenilmesi için sevgilerle.
sertuğ
14 Şubat 2019 Perşembe 15:49:39
Teşekkürler Afet hocam. Değerli bilgilerinize. SEVGİLER SELAMLAR Saygılar sunuyorum.

1 cevap yazılmış Cevap Yaz


Afet İnce Kırat 14 Şubat 2019 Perşembe 18:46:05
Şiir sevene ve güzel yazmak isteyene her zaman destek olurum. Teşekkürlerle.
Nuh Comba
14 Şubat 2019 Perşembe 15:41:39
Eli kalem tutan Şairlere şiir adına fayda sağlayan nlamlı ve geliştirici güzel bir paylaşım
bu anlamda taktir ve tebriklerimle teşekkür ediyorum.
Selam ve dua ile.

1 cevap yazılmış Cevap Yaz


Afet İnce Kırat 14 Şubat 2019 Perşembe 18:47:49
Bundan çok daha faydalı olacak bir diziye başlayacağım umarım arkadaşlar dikkatli okurlar. teşekkürlerle.
Edebiyatdefteri.com, 2016. Bu sayfada yer alan bilgilerin her hakkı, aksi ayrıca belirtilmediği sürece Edebiyatdefteri.com'a aittir. Sitemizde yer alan şiir ve yazıların telif hakları şair ve yazarların kendilerine veya yetki verdikleri kişilere aittir. Sitemiz hiç bir şekilde kâr amacı gütmemektedir ve sitemizde yer alan tüm materyaller yalnızca bilgilendirme ve eğitim amacıyla sunulmaktadır.

Sitemizde yer alan şiirler, öyküler ve diğer eserlerin telif hakları yazarların kendilerine veya yetki verdikleri kişilere aittir. Eserlerin izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Ayrıca sitemiz Telif Hakları kanuna göre korunmaktadır. Herhangi bir özelliğinin kısmende olsa kullanılması ya da kopyalanması suçtur.
Edebiyatdefteri.com'u kullanarak Çerez Politikamızı kabul etmiş sayılırsınız.